Evropska unija namjerava da uvede znatno veću transparentnost u poslovanje data-centara, koji će morati detaljnije da prikazuju koliko efikasno koriste električnu energiju i vodu, dok ubrzani razvoj vještačke inteligencije povećava pritisak na evropsku energetsku infrastrukturu i prirodne resurse.
Politico navodi da je evropska komisija predložila zajednički sistem ocjenjivanja održivosti data-centara širom EU, u trenutku kada Brisel istovremeno planira veliko povećanje računarskih kapaciteta kako bi Evropa smanjila zavisnost od američkih tehnoloških kompanija i ojačala sopstveni sektor vještačke inteligencije.
Koliko struje troše evropski data-centri?
Prema podacima Evropske komisije, data-centri u EU tokom 2024. godine potrošili su oko 68 teravat-sati električne energije, dok bi njihova potrošnja do 2030. mogla da poraste na približno 114 TWh.
To bi predstavljalo oko 3,2 odsto ukupne potražnje za električnom energijom u Evropskoj uniji, a Komisija upozorava da bi stvarne brojke mogle biti i veće zbog ubrzanog razvoja digitalnih usluga i sve šire primjene vještačke inteligencije.
EU istovremeno želi snažno da poveća kapacitete data-centara u narednim godinama, što otvara pitanje da li evropske elektroenergetske mreže i lokalni vodni resursi mogu da podnesu takav rast.
Šta će data-centri morati da objavljuju?
Prema predloženom sistemu, operateri data-centara moraće da dostavljaju podatke na osnovu kojih će biti moguće procijeniti njihovu energetsku efikasnost, potrošnju vode, udio energije iz obnovljivih izvora i mogućnost ponovne upotrebe otpadne toplote.
Posebna pažnja biće posvećena odnosu između količine vode koju data-centar koristi i dostupnosti vode na području na kojem se nalazi, odnosno tome da li se objekat nalazi u području izloženom nestašici ili velikom pritisku na vodne resurse.
Nova pravila trebalo bi da obuhvate i manje objekte nego ranije, odnosno data-centre sa instaliranom IT snagom od najmanje 500 kilovata.
Sistem, međutim, u ovoj fazi ne predstavlja direktno ograničenje količine električne energije ili vode koju data-centri smiju da troše, već bi prvenstveno trebalo da omogući jasnije poređenje njihove efikasnosti i uticaja na životnu sredinu.
Zašto je voda postala veliki problem?
Potrošnja vode u data-centrima u velikoj mjeri zavisi od tehnologije koja se koristi za hlađenje ogromnog broja servera.
Objekti koji koriste sisteme zasnovane na vodi ili evaporativnom hlađenju mogu trošiti značajne količine vode, dok data-centri koji koriste druge tehnologije mogu imati znatno manju potrošnju.
Podaci Evropske komisije pokazuju velike razlike između država članica. Prosječni prijavljeni pokazatelj efikasnosti korištenja vode (WUE) u data-centrima EU tokom 2024. iznosio je 0,58, ali se među državama kretao od svega 0,07 do 1,28.
Na te razlike, osim tehnologije, utiču i klimatski uslovi, jer data-centri u hladnijim dijelovima Evrope generalno imaju manju potrebu za hlađenjem pomoću vode.
Može li razvoj vještačke inteligencije dodatno povećati potrošnju?
Evropska komisija smatra da bi postojeće projekcije potrošnje mogle biti povećane upravo zbog naglog razvoja vještačke inteligencije i novih digitalnih usluga.
Brisel želi da ojača tehnološki suverenitet EU i poveća domaće računarske kapacitete, ali takva strategija istovremeno donosi probleme povezane sa dostupnošću električne energije, kapacitetom elektroenergetskih mreža, emisijama ugljen-dioksida i potrošnjom vode.
Prema planovima EU, kapacitet evropskih data-centara trebalo bi značajno da poraste u narednim godinama, zbog čega evropske institucije pokušavaju da povećanje računarske snage povežu sa strožim pravilima održivosti.
Da li slijede još stroža pravila?
Novi sistem ocjenjivanja mogao bi predstavljati tek prvi korak prema obaveznim minimalnim standardima energetske efikasnosti i potrošnje vode za data-centre.
Evropska komisija već radi na takvim standardima, dok bi podaci prikupljeni kroz novi sistem trebalo da pokažu koliko su pojedinačni objekti efikasni i gdje postoje najveći problemi.
Potpredsjednica Evropske komisije Teresa Ribera upozorila je da povećavanje evropskih kapaciteta data-centara ne smije istovremeno značiti proporcionalno povećanje pritiska na električne mreže, vodu i račune za energiju.
Komesar EU za energetiku i stanovanje Dan Jergensen naglasio je da je razumijevanje potrošnje energije i drugih resursa u data-centrima prvi neophodan korak ka njihovom održivom uključivanju u evropski energetski sistem.
Države članice EU i evropski zakonodavci imaju period za razmatranje novih pravila, nakon čega bi sistem, ukoliko ne bude blokiran, trebalo da stupi na snagu. Prve ocjene data-centara očekuju se već do kraja 2026. godine, dok bi Komisija do kraja 2028. trebalo da procijeni koliko je novi sistem bio efikasan.
