Rezultati nedavno završenih opštih izbora pokazali su da su među Bošnjacima i Hrvatima, više od tri decenije nakon završetka građanskog rata u BiH, najpopularnije političke stranke i dalje SDA i HDZ.
Sdruge strane, rezultati nedavno završenih izbora u Republici Srpskoj pokazuju da je „državotvorna“ stranka SDS, koja je početkom devedesetih godina prošlog vijeka uživala skoro pa plebiscitarnu podršku Srba u BiH, po popularnosti među biračima u Srpskoj pala tek na treće mjesto, te da više povjerenja među građanima osim SNSD, uživa i PSS.
Šta su uzroci „sunovrata“ SDS i zašto je ta politička partija jedina među „izvornim“ nacionalnim strankama u BiH koja bilježi konstantan pad popularnosti, pitali smo nekadašnje osnivače SDS i analitičare koji su bili direktni učesnici političkih procesa u Srpskoj i BiH od početka 90-ih godina prošlog vijeka do danas.
Sociolog i univerzitetski profesor Drago Vuković, koji je bio neposredni učesnik dramatičnih političkih i ratnih zbivanja s kraja prošlog vijeka, za Srpskainfo ističe da pitanje „uspona i pada SDS“, osim toga što je aktuelno u dnevnopolitičkom smislu, zadire u samu suštinu političke filozofije, kada je riječ o političkoj sceni i formiranju nacionalnih stranaka u BiH.
– To su pitanja koja zahtijevaju malo dublju analizu. Višestranački sistem u BiH je početkom 90-ih godina prošlog vijeka započeo s formiranjem nacionalnih pokreta. Svi narodi su iznjedrili svoje stranke i one su na prvim višestranačkim izborima dobile povjerenje preko 90 odsto svojih sunarodnika, a to su bile SDA, HDZ i SDS – podsjeća Vuković.
Međutim, dodaje on, u posljednjih 30 godina desile su se mnoge stvari na domaćoj političkoj sceni, transformacije političkih stranaka, izmjene njihovih programa, shvatanja taktike i političke borbe.
Tu se, prema njegovim riječima, definitivno najlošije snašao SDS.
– To je jedina velika nacionalna stranka koja je od velike partije svedena na minornu političku stranku kod Srba u BiH – tvrdi Vuković za naš portal.
Na pitanje zbog čega su SDA ili HDZ pokazale veću „otpornost“ poslije rata, odnosno zašto se SDS pokazao kao „najslabija karika“ u tom lancu, Vuković odgovara da za to postoji više razloga.
– Prvi je teret odgovornosti i svega negativnog što se pripisivalo srpskoj politici i Srbima od stvaranja Republike Srpske do danas. SDS je, kao što znate, od svih nacionalnih partija bio najžešće izložen kritikama i sankcijama. Zatim su visoki predstavnici, posebno Pedi Ešdaun, izvršili političku sječu knezova u SDS. Međutim, mislim da to nije najvažniji faktor pada SDS. Ta stranka je, prije svega, urušena iznutra. SDS se nije snašao u transformaciji i borbi za politički prostor u višepartijskom sistemu. Lideri te stranke mislili su da se može biti jak na osnovama 90-ih godina prošlog vijeka. Nisu dovoljno vodili računa o prilagođavanju novim uslovima, niti su stvarali kvalitetne programe i dovodili kvalitetne ljude. Štaviše, mislim da su u tom periodu više ljudi otjerali iz SDS nego što su ih dovodili – kaže Vuković za naš portal.
Osim toga, dodaje on, politički prostor koji je zauzimao SDS prethodnih godina popunio je SNSD.
– Politika SNSD, koja je bila hrabra o nacionalnim temama, zauzela je politiku SDS iz nekog davnog vremena kada su oni bili zaštitnici srpskog nacionalnog interesa. Tako danas u BiH imamo tri velike nacionalne partije, a to su SDA, HDZ i SNSD – tvrdi Vuković.
Politički analitičar i jedan od neposrednih učesnika u formiranju SDS u BiH početkom zadnje decenije prošlog vijeka, Radomir Nešković, tvrdi da postoje najmanje tri uzroka zbog kojih SDS, za razliku od SDA ili HDZ, ima stalni pad popularnosti.
– Prvi razlog je to što je SDS napustio politiku iz devedesetih, pa prešao u nekakvu socijaldemokratiju, a onda je njihov prostor nacionalne politike preuzeo SNSD – kaže Nešković za Srpskainfo.
Drugi razlog je, prema njegovim riječima, često mijenjanje članova rukovodstva stranke.
– Time je izgubljen vođa, neko ko može dobiti povjerenje, neko ko ima viziju. SDS je često imao rukovodstvo koje nije bilo doraslo situaciji – tvrdi Nešković.
Treći razlog pada SDS je, kako kaže, negativan stav međunarodne zajednice prema njima jer cilj međunarodne zajednice, tvrdi Nešković, prije svega je bio taj da se SDS „uništi i rasturi“, dok SDA i HDZ, u isto vrijeme, niko nije dirao.
– Dodajmo tu i četvrti razlog, a to je jačanje SNSD. Sada je vrlo teško da se SDS vrati na neke ranije pozicije. Oni bi morali iznova praviti stranku, a trenutno ne vidim nikog ko ima volju da to uradi – zaključuje Nešković.
