Crna Gora bi 2028. godine mogla postati 28. članica Evropske unije, što bi bilo prvo proširenje bloka poslije više od jedne decenije. Međutim, završetak pregovora samo je dio procesa, piše EU Today. Reforma pravosuđa, organizovani kriminal, regionalni sporovi i potreba za jednoglasnom ratifikacijom i dalje bi mogli odrediti da li će Brisel uspjeti da ostvari svoje obnovljene ambicije kada je riječ o proširenju.
Crna Gora se dodatno približila članstvu u Evropskoj uniji nakon još jedne runde pristupnih pregovora, čime se povećala mogućnost da blok primi prvu novu članicu otkako je Hrvatska pristupila 2013. godine.
Na međuvladinoj konferenciji u Briselu 6. novembra, EU i Crna Gora privremeno su zatvorile još dva pregovaračka poglavlja koja se odnose na slobodno kretanje robe i bezbjednost hrane.
Prema saopštenju Evropske komisije, sada su privremeno zatvorena 23 od ukupno 33 pregovaračka poglavlja Crne Gore.
Zemlja se nada da će pregovore završiti prije kraja 2026. godine, potpisati ugovor o pristupanju 2027. i postati 28. članica Unije 2028. godine.
Taj vremenski okvir i dalje zavisi od ispunjavanja određenih uslova. Ipak, ostvareni napredak stavlja Crnu Goru u prvi plan procesa proširenja EU i pruža Briselu priliku da pokaže da članstvo i dalje ostaje dostižno za zemlje koje sprovode potrebne reforme.
Najnapredniji kandidat
Crna Gora je pristupne pregovore počela u junu 2012. godine. Njen napredak često je bio u sjenci dugotrajnih političkih sporova u vezi sa proširenjem u drugim djelovima Zapadnog Balkana.
Najnoviji razvoj događaja ukazuje na promjenu dinamike, piše EU Today.
Procjena Evropske komisije o proširenju za 2026. godinu prepoznaje Crnu Goru kao kandidata koji bi mogao završiti preostale pregovore u relativno kratkom roku.
Pripreme za ugovor o pristupanju već su u toku, dok je Savjet napredovao u razgovorima o finansijskim aranžmanima povezanim sa članstvom.
Značaj toga prevazilazi činjenicu da Crna Gora ima približno 630.000 stanovnika. Evropska unija godinama podstiče reforme širom Zapadnog Balkana, nudeći pritom malo izvjesnosti o tome kada bi pristupanje zaista moglo da se dogodi.
Izostanak jasnog vremenskog okvira oslabio je političke podsticaje povezane sa članstvom u pojedinim djelovima regiona. Pristupanje Crne Gore moglo bi pokazati da taj proces i dalje donosi opipljive rezultate, piše EU Today.
Reforma pravosuđa ostaje glavni izazov
Napredak u pregovorima ne znači da su sva otvorena pitanja riješena.
U izvještaju Evropske komisije o Crnoj Gori za 2026. godinu ukazuje se na i dalje prisutne slabosti u vezi sa korupcijom, organizovanim kriminalom i efikasnošću institucija za sprovođenje zakona.
Crna Gora je ostvarila napredak u jačanju istražnih organa i pravosudne administracije. Ipak, Komisija i dalje traži efikasnije procesuiranje, posebno u slučajevima organizovanog kriminala i pranja novca.
Takođe su identifikovani rizici od infiltracije kriminalnih struktura u javne institucije, uključujući organe za sprovođenje zakona.
Ova pitanja su posebno važna zato što bi članstvo u EU Crnu Goru u potpunosti uvelo u institucionalni i pravni okvir Unije. Integritet njenog pravosudnog sistema samim tim bi postao pitanje od interesa i za druge države članice, a ne isključivo domaće političko pitanje.
Evropske vlade će zato procjenjivati da li reforme proizvode trajne institucionalne promjene, a ne samo da li se formalno ispunjavaju zakonodavni zahtjevi.
Privremeno zatvaranje nekog poglavlja takođe ne znači da su zaključci nepovratni. Prema pravilima pregovora sa EU, poglavlja mogu ponovo biti otvorena ako dođe do pogoršanja u sprovođenju obaveza prije pristupanja.
Geopolitička odluka
Moguće pristupanje Crne Gore odražava i promijenjeni strateški značaj proširenja.
Rat Rusije protiv Ukrajine dodatno je pojačao zabrinutost evropskih prijestonica zbog političkog i ekonomskog uticaja u susjednim regionima.
Zapadni Balkan zauzima važnu poziciju između postojećih država članica EU i glavnih evropskih saobraćajnih, trgovinskih i bezbjednosnih mreža.
Crna Gora je već članica NATO-a, kojem je pristupila 2017. godine. Članstvo u EU zato ne bi predstavljalo novu bezbjednosnu obavezu u okviru NATO-a, ali bi produbilo ekonomsku, pravnu i političku integraciju zemlje sa evropskim institucijama.
Članstvo bi takođe uticalo na regionalnu povezanost, planiranje infrastrukture i investicione mogućnosti duž jadranske obale.
Evropska komisija proširenje sve više predstavlja kao dio šire strategije jačanja evropske bezbjednosti i smanjenja ranjivosti na spoljne uticaje.
Njene novije inicijative uključuju tješnju integraciju zemalja kandidata u oblastima energetike, saobraćaja, digitalnih usluga i saradnje povezane sa odbranom.
Prepreka ratifikacije
Čak i ako Crna Gora zatvori sva pregovaračka poglavlja, članstvo neće uslijediti automatski, piše EU Today.
Ugovor o pristupanju moraju odobriti i ratifikovati sve postojeće države članice EU, kao i Crna Gora, u skladu sa važećim ustavnim procedurama.
Bilateralni sporovi, promjene u unutrašnjoj politici pojedinih država ili zabrinutost zbog nedovršenih reformi mogli bi zato odložiti pristupanje.
Evropska komisija je navela da bi ugovor mogao biti potpisan već u junu 2027. godine, ali to ostaje mogućnost, a ne dogovoreni rok.
Postoji i šire institucionalno pitanje. Članstvo Crne Gore bilo bi relativno jednostavno sa demografskog i finansijskog stanovišta u poređenju sa mogućim pristupanjem znatno većih država.
Njeno članstvo ne bi riješilo složene rasprave koje se vode u vezi sa Ukrajinom, Albanijom, Moldavijom ili drugim kandidatima sa Zapadnog Balkana.
Ipak, moglo bi uspostaviti važan presedan. Ako Crna Gora sprovede reforme i obezbijedi ratifikaciju, Brisel bi pokazao da proširenje i dalje počiva na dostižnim uslovima, a ne na političkom obećanju koje se beskonačno odlaže.
Za Evropsku uniju izazov sada predstavlja očuvanje kredibiliteta postavljenih uslova, uz izbjegavanje odlaganja koja nijesu povezana sa stvarnom spremnošću kandidata za članstvo.
